Wagneritus

HomeblogWagneritus

Richard Wagner en de Bayreuther Festspiele 

Hoe ik bevangen werd door het 'Wagnervirus'

Het was in de zomer van 1980 dat ik, als deelnemer aan het Internationale Jugendfestspieltreffen, met mijn viool (als jong studentje) naar Bayreuth toog. En dat terwijl mij bij het bestellen van de treinkaartjes aan het loket nog vriendelijk was meegedeeld dat er geen treinen naar “Beiroet” reden. Ik zou daar 3 weken lang in het operaorkest spelen, te midden van internationale medestudenten, en tevens in de gelegenheid gesteld worden 4 uitvoeringen van het ‘echte’ Festspielorchester mee te maken. Nou, dát heb ik geweten! Goed, ik kende wel wat ouvertures en mijn vader (hij was beroepsmusicus: zanger in het Groot Omroepkoor, pianist en koordirigent) draaide veel Wagner, maar ik wist niet wat me precies boven het hoofd hing.

LOHENGRIN stond op het programma. Op het balkon van de “veredelde bollenschuur” speelde een koperkwintet 3 maal een serenade met motieven uit de eerste akte. Daarna naar binnen, de deuren op slot, het licht uit, het werd aardedonker en toen…Uit het ‘niets’ klonk daar het betoverende Vorspiel tot de eerste akte. Het was een sensatie, zoals de hele uitvoering voor mij een sensatie werd. Ik hoef u, als lezers en –sommigen ook als bezoekers- verder niets te vertellen: ik was voor eeuwig ‘bedorven’… Sinds die avond woon ik bijna alle uitvoeringen van Wagner’s werk in Nederland bij, lees veel over Wagner en geniet altijd weer van zijn grandioze muziek.

Het belang van Wagner

Het leven van Richard Wagner (1813-1883) zat zo vol met drama dat het weinig onderdoet voor de muziekdrama’s waar hij bekend mee is geworden. Hij geldt als een van de belangrijkste muzikale vernieuwers van zijn tijd, schreef de libretti voor zijn muziekdrama’s zelf en was de vader van het Gesamtkunstwerk, de ideale vereniging van woord, muziek en toneelspel. En hoewel Wagner als persoon en als musicus het onderwerp van een verhit en emotioneel debat blijft, staat zijn betekenis als componist buiten kijf.

Richad Wagner (1813-1883)

Wagner in Wahnfried, temidden van o.a. Cosima en Franz Liszt

 De fenomenale akoestiek in Bayreuth

Het Festspielhaus heeft een stijl hellend, enkelvoudig zitplaatsenblok, dat waaiervormig is opgesteld, zoals bij een amfitheater, in een betrekkelijk eenvoudig auditorium. Nergens zijn de orkestmusici in de verlaagde orkestbak zichtbaar; het publiek ziet alleen het toneel. De akoestiek is uniek en de zichtlijnen uitzonderlijk goed. Hoewel het theater aanvankelijk slechts als tijdelijke voorziening was opgezet, staat het van steen en hout opgetrokken gebouw er nog steeds en biedt plaats aan ca. 1800 toeschouwers. Sinds 1951 is het gebouw diverse malen gerenoveerd en van extra faciliteiten voorzien, maar de akoestiek is nog altijd fenomenaal. Doorat de orkestbak schuin afloopt naar beneden, kan het orkest behoorlijk ‘tekeer gaan’, terwijl daarbij toch de zangers niet worden overstemd. Zo onstaat een prachtige ‘maalstroom’ van prachtige klanken. Het orkest wordt ieder jaar opnieuw samengesteld uit leden van de beste internationale orkesten, waarbij de grote Duitse orkesten voornamelijk als hofleverancier gelden. Het ‘kost’ je wel je zomervakantie en een flink aantal vrije dagen (4 weken repeteren, 5 weken voostellingen), maar om in Bayreuth plaats te mogen nemen in het Festspielorchster is nog altijd een grote eer en voor veel musici de allerliefste wens!

 

 

Dwarsdoorsnede van het Festspielhaus

 Festspielhaus

Artistiek van groot belang

Vooral sinds 1951 spelen de Bayreuther Festspiele een belangrijke rol in de internationale vernieuwing van de uitvoeringsprakijk in het muziektheater. Aanvankelijk met name dankzij het regietalent en het esthetisch inzicht van Wieland Wagner, kleinzoon van de componist. Later ook dankzij andere regisseurs en vormgevers. Het hoogtepunt in de ontwikkeling van ‘Neu Bayreuth’ vormde ongetwijfeld de ‘jubileum-Ring’ (1976-1980) van de regisseur Patrice Chéreau onder muzikale leiding van Pierre Boulez. Verder hebben alle grote Wagnerzangers van de 19e, 20e en 21e eeuw gezongen in het Festspielhaus. Onveranderlijk blijft het uitgangspunt dat uitsluitend de rijpere muziekdrama’s van Wagner worden opgevoerd, beginnende met Der fliegende Holländer. Alleen tijdens de maanden juli en augustus is het theater voor enkele weken geopend.

Wagneritus

De diagnose laat geen twijfel: ik heb in Bayreuth ‘Wagneritus’ opgelopen. Het is gelukkig geen ernstige ziekte en slechts beperkt besmettelijk. Eerlijk gezegd verwacht – en hoop! – ik dat het niet meer over zal gaan. En gelukkig heb ik als professioneel violist en altist ook veel Wagner mogen spelen: De Ring in Enschede o.l.v. Ed Spanjaard en Tristan und Isolde o.l.v. Lawrence Renes bij de Nationale Reisopera, Lohengrin en Meistersinger concertant met het Radio Fhilharmonisch Orkest o.l.v. Jaap van Zweden in Het Concertgebouw en natuurlijk veel concerten bij ‘mijn eigen’ Gelders Orkest, waarbij regelmatig ouvertures en fragmenten van De Meester op het programma stonden. Als muziekliefhebber heb ik Bayreuth nog regelmatig mogen bezoeken na 1981, voor het laatst in 2016, samen met mijn vrouw en dochter Kirsten. Zij is genoemd naar de Noorse Wagnerzangeres Kirsten Flagstad. En ja, ik beken het u eerlijk: onze oudste zoon heet Tristan…

 

Met echtgenote Jet en dochter Kirsten Eva in 2016

Tenslotte

In Bayreuth leeft de Wagnertraditie onverminderd voort onder het waakzaam oog van zijn nageslacht. Ja, een onmogelijk mens, met vele slechte eigenschappen, maar wel iemand die de muziekgeschiedenis op zijn kop heeft gezet en een onvoorstelbaar talent, gevoel en instinct had voor de combinatie muziek, kunst en dramatiek!

Het bijwonen van een voorstelling in Bayreuth blijft iets zeer bijzonders. Mocht u ooit in de gelegenheid zijn – Hannick Reizen weet doorgaans ieder jaar enkele tickets te bemachtigen – laat u die dan niet ontgaan!

Bekijk ons huidig aanbod

Wilt u graag meer informatie of uw reactie op de blog kwijt, dan kunt u bellen met 070-319 19 29 of gebruik maken van onderstaand contactformulier.

 

Brochure aanvragen